Thông tư 53/2026/TT-NHNN do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành, có hiệu lực từ ngày 15/11/2026, sẽ thiết lập một khuôn khổ pháp lý mới cho việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong ngành ngân hàng. Quy định này nhằm tăng cường an toàn, quản lý rủi ro và bảo vệ quyền lợi của khách hàng khi tương tác với các hệ thống AI trong giao dịch trực tuyến. Người dùng cần nắm rõ những thay đổi này để chủ động bảo vệ thông tin và tài sản của mình.
Những điểm chính cần lưu ý
- Phân loại rủi ro AI: Các hệ thống AI được phân loại theo mức độ rủi ro (cao, trung bình, thấp) dựa trên giá trị giao dịch và loại hình dịch vụ.
- Trách nhiệm của ngân hàng: Ngân hàng phải chịu trách nhiệm hoàn toàn đối với các quyết định do AI đưa ra, không được thoái thác trách nhiệm.
- Quyền được thông báo: Khách hàng phải được thông báo khi tương tác với AI thay vì con người.
- Cơ chế khiếu nại rõ ràng: Ngân hàng phải có quy trình tiếp nhận và xử lý khiếu nại liên quan đến AI, với sự rà soát của con người là căn cứ cuối cùng.
- Quyền kiểm soát của khách hàng: Khách hàng có quyền tạm dừng hoặc hủy quyền cho AI tự động thực hiện giao dịch thanh toán.
Bối cảnh ứng dụng AI trong ngành ngân hàng Việt Nam
Ngành ngân hàng tại Việt Nam đang tích cực triển khai AI vào nhiều nghiệp vụ khác nhau, từ chấm điểm tín dụng, thẩm định cho vay, phát hiện gian lận thanh toán, đến tư vấn tự động và định danh khách hàng điện tử (eKYC). Việc ứng dụng AI mang lại nhiều lợi ích về hiệu quả và trải nghiệm khách hàng, nhưng cũng tiềm ẩn các rủi ro đáng kể. Các rủi ro này bao gồm an ninh mạng, an toàn dữ liệu, độ chính xác của mô hình AI và sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp bên thứ ba.
Thông tư 53/2026/TT-NHNN ra đời nhằm giải quyết những thách thức này, tạo ra một môi trường giao dịch an toàn và minh bạch hơn.
Phân loại rủi ro AI và tác động đến giao dịch cá nhân
Thông tư 53/2026/TT-NHNN quy định các hệ thống AI sẽ được phân loại theo mức độ rủi ro (cao, trung bình, thấp) trước khi được triển khai. Điều này đặc biệt quan trọng đối với người dùng cá nhân. Cụ thể, hệ thống AI tự động thực hiện giao dịch thanh toán được xếp vào nhóm rủi ro cao nếu giao dịch của khách hàng cá nhân có giá trị trên 10 triệu đồng/giao dịch hoặc tổng giá trị giao dịch trong ngày trên 20 triệu đồng.
Tương tự, hệ thống AI tự động đề xuất quyết định cấp tín dụng từ 50 triệu đồng trở lên cũng thuộc nhóm rủi ro cao. Việc phân loại này giúp ngân hàng áp dụng các biện pháp kiểm soát và giám sát phù hợp, đồng thời nâng cao nhận thức của khách hàng về mức độ rủi ro khi sử dụng các dịch vụ này.
Trách nhiệm của ngân hàng và quyền lợi của khách hàng
Một trong những điểm cốt lõi của Thông tư 53/2026/TT-NHNN là việc khẳng định AI không thay thế trách nhiệm của con người. Ngân hàng vẫn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và khách hàng đối với mọi quyết định do AI đưa ra hoặc được hỗ trợ bởi AI. Ngân hàng không được viện dẫn các đặc tính kỹ thuật, tính tự chủ của hệ thống hay việc sử dụng sản phẩm của bên thứ ba để loại trừ hoặc giảm trách nhiệm của mình. Điều này đảm bảo rằng khách hàng luôn có một điểm tựa pháp lý vững chắc khi có vấn đề phát sinh.
Quyền được thông báo và cơ chế khiếu nại
Thông tư yêu cầu ngân hàng phải thông báo rõ ràng cho khách hàng biết khi họ đang tương tác với hệ thống AI ngay từ khi bắt đầu phiên làm việc hoặc hội thoại, nếu AI thay thế con người trong giao tiếp trực tiếp. Điều này giúp khách hàng nhận thức được bản chất của tương tác và đưa ra quyết định phù hợp. Hơn nữa, ngân hàng phải có bộ phận và quy trình tiếp nhận, xử lý khiếu nại liên quan đến việc sử dụng AI.
Đối với các quyết định tự động bị khách hàng khiếu nại, quyết định đó phải được con người rà soát lại và kết quả rà soát của con người là căn cứ cuối cùng để giải quyết. Ngân hàng cũng phải lưu giữ cơ sở và các yếu tố chính dẫn tới quyết định tự động ảnh hưởng trực tiếp đến trách nhiệm pháp lý, nghĩa vụ tài chính hoặc khả năng tiếp cận dịch vụ của khách hàng để có thể giải thích khi khách hàng yêu cầu.
Quyền kiểm soát giao dịch tự động
Về quyền lợi của khách hàng, Thông tư 53/2026/TT-NHNN quy định khách hàng phải được cung cấp công cụ để chủ động tạm dừng hoặc hủy quyền cho AI tự động thực hiện giao dịch thanh toán. Đối với các giao dịch thanh toán tự động, ngân hàng và khách hàng phải có thỏa thuận trước, xác định rõ phạm vi, hạn mức, thời hạn hiệu lực và quyền chấm dứt thỏa thuận.
Tổng giá trị giao dịch tự động trong một ngày không được vượt hạn mức nội bộ của ngân hàng và không quá 100 triệu đồng đối với khách hàng cá nhân, 500 triệu đồng đối với khách hàng tổ chức. Những quy định này trao quyền kiểm soát lớn hơn cho khách hàng đối với các giao dịch do AI thực hiện.
Người dùng cần làm gì để bảo vệ bản thân?
Với những thay đổi từ Thông tư 53/2026/TT-NHNN, người dùng cần chủ động tìm hiểu và nắm rõ các quy định mới để bảo vệ quyền lợi của mình khi sử dụng các dịch vụ ngân hàng có tích hợp AI. Luôn cảnh giác với các yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân hoặc thực hiện giao dịch bất thường, ngay cả khi chúng có vẻ đến từ hệ thống AI của ngân hàng. Ưu tiên sử dụng các dịch vụ của ngân hàng có cam kết rõ ràng về việc tuân thủ Thông tư này và cung cấp các cơ chế hỗ trợ khách hàng minh bạch.
Việc hiểu rõ quyền và trách nhiệm của mình sẽ giúp bạn giao dịch trực tuyến an toàn hơn trong kỷ nguyên AI.
Tài liệu tham khảo
Kgame8 · liên kết tài trợ
Nút dưới dẫn tới Kgame8, không phải 12BET. Trang có thể nhận hoa hồng từ liên kết này. Hãy tự kiểm tra địa chỉ, điều khoản và giới hạn trước khi tiếp tục.
Xem Kgame8 · tài trợChơi có trách nhiệm · đặt giới hạn trước khi bắt đầu